Martin Monnickendam was een bekend en succesvol schilder. Maar evenals zijn tijdgenoten werd hij na de oorlog snel vergeten en zaten zijn twee dochters met een immense nalatenschap: grote schilderijen, honderden tekeningen. Waar laat je zijn grote schilderijen? De opslag in een schuurtje bij het huisje van dochter Roos was verre van ideaal: 's zomers te heet, ’s winters te koud en in het na- en voorjaar te nat.
Tekeningen opgeborgen in kranten lagen in vochtige kelders. Veel schilderijen waren in slechte staat: verf liet los, lijsten beschadigd.
Er moest wat gedaan worden anders zou de nalatenschap geheel verloren gaan. De dochters waren te oud om dat allemaal zelf te doen. Steun kwam uit een verrassende hoek: Ruud van Helden, de kleinzoon van een goede vriend van de schilder, opgevoed met het werk van de schilder en als kind al vol bewondering voor het werk van Monnickendam, bood aan om te helpen.

En zo werd er op 29 maart 1973 ten overstaan van notaris Mr M.J. Meijer te Amsterdam door de dochters en Ruud van Helden de Stichting Vrienden van de schilder Martin Monnickendam opgericht. Dochter Roos was voorzitter en bleef dat tot aan haar overlijden in 2005. Naast Roos waren Ruth Monnickendam, Jur Matiasen – een vriend van de dochters – en Ruud van Helden leden van het bestuur. De dochters waren zeer actief betrokken bij de stichting en samen met hen werden de doelstellingen geformuleerd:
De Stichting heeft tot doel: de bevordering van de bekendheid van het werk van de Amsterdamse schilder Martin Monnickendam (1874-1943).

De stichting zal daartoe:
- Tentoonstellingen organiseren, doen organiseren of mede organiseren.
- Meewerken aan tentoonstellingen waar (mede) aandacht wordt geschonken aan het werk van de schilder.
- Publicaties (doen) verzorgen of ondersteunen.
- Een site onderhouden waarop werken worden getoond en activiteiten belicht, eventueel uit te breiden met andere digitale uitingsvormen.
- Het geheel gedigitaliseerde archief toegankelijk maken voor derden voor studiedoeleinden en/of publicaties. Hieraan mogen door de stichting voorwaarden worden verbonden.
- De door de stichting mogelijk gemaakte oeuvre catalogus bij (doen) houden en aanvullen.

Daarnaast zal de stichting de culturele nalatenschap van de schilder - welke door de dochters van de schilder is toevertrouwd aan de stichting - zo goed mogelijk beheren en zorg dragen voor een passende bestemming.

Daartoe zal de stichting:
- Werken opslaan in een daarvoor geschikte zo mogelijk geklimatiseerde opslag.
- Werken laten restaureren en zo nodig van lijsten voorzien.
- Werken onderbrengen in bruikleen in bij voorkeur openbare collecties in Nederland en daarbuiten waarbij naast bruikleen de stichting ook de werken geheel of gedeeltelijk kan schenken.
- Werken verkopen of verhuren en de opbrengst daarvan aanwenden voor de doelstellingen van de stichting.
- Werken in bruikleen geven waaraan voorwaarden kunnen worden verbonden.
- Werken bij schenking of legaat aannemen of door aankoop of anderszins verwerven.
- Het fysieke en/of gedigitaliseerde archief onderbrengen in een openbaar toegankelijk archief. Het bestuur zal daarvoor kunnen samenwerken met alle daarvoor in aanmerking komende personen, instellingen en organisaties.

De Stichting heeft niet stilgezeten sinds de oprichting: meer dan 4300 werken zijn gecatalogiseerd, ruim 200 schilderijen en tekeningen zijn gerestaureerd, en konden vele grote doeken behoed worden voor de ondergang. Meer dan 50 tentoonstellingen zijn er gehouden, waaronder grote tentoonstellingen in Arti et Amicitiae, het Singer Museum en het Joods Historisch Museum, het Noord-Veluws Museum, het museum in Rothenburg en het Allard Pierson Museum in Amsterdam.
Ook zijn er veel artikelen en catalogi verschenen over en van deze tentoonstellingen. In 2009 verscheen, als kroon op het werk van de stichting, de tweedelige oeuvre catalogus waar ruim 4300 werken in zijn beschreven.

Het documenten-archief (meer dan 8000 brieven, aantekeningen, knipsels, catalogi etc.) is geheel gearchiveerd, gescand en beschreven. Het zal worden ondergebracht in een openbaar archief.

Het vermogen van de Stichting zal, nadat haar doelstellingen zijn bereikt, worden overgedragen aan Het Cultuur Fonds als een Fonds op naam ("Het Martin Monnickendam fonds") welk fonds tot doel zal hebben het verlenen van bijdragen aan restauraties van kunst uit de periode 1900-1940 alsmede het verstrekken van studiebeurzen voor jonge schilders die een reis naar Italië willen maken.

De Stichting staat als een culturele ANBI geregistreerd. De Stichting stuurt jaarlijks een nieuwsbrief naar haar donateurs. Naast tentoonstellingen worden er regelmatig lezingen georganiseerd en rondleidingen op tentoonstellingen.